Verstoorde balans
Vetstoffen zijn onmisbaar voor een goede functie van onze hersenen. Zo zijn er vetstoffen die bouwstenen zijn – bijvoorbeeld voor myeline – en zijn er vetachtige stoffen die signalen doorgeven. Deze signaalstoffen helpen ontstekingen aanwakkeren en ook weer afremmen. Bij MS is de balans van deze ontstekingsstoffen verstoord. Julia en Gijs onderzochten LTB4, een vetachtige signaalstof die ontstekingscellen actief maakt.
“We zagen dat LTB4 verhoogd aanwezig is op de plekken waarbij in MS ontsteking en schade optreden (laesies)”, vertelt Julia. “Dat was een eerste aanwijzing dat deze vetachtige stof mogelijk de ontsteking in een MS-laesie kan versterken of in stand houden.”
Meer LTB4 in MS-laesies betekent niet automatisch dat de stof daadwerkelijk de schade veroorzaakt. De vondst maakt de ontstekingsroute wel interessant voor vervolgonderzoek. Daarbij kijken de Julia en Gijs vooral naar microglia. Deze afweercellen van de hersenen ruimen schade op en helpen bij herstel, maar kunnen een ontsteking ook versterken.
Bestaande remmer als gerichte ingreep
In een kweekbakje met menselijke microglia konden de onderzoekers de aanmaak van LTB4 sterk terugdringen met een gerichte remmer1. Vervolgens testten zij deze remmer ook in een experimenteel MS-model. “We zagen dat de ziekteverschijnselen afnamen”, verklaart Gijs. Dat is een veelbelovende uitkomst, maar nog geen bewijs dat deze aanpak MS ook bij mensen kan afremmen of stoppen.
“De resultaten geven aanleiding om het verlagen van deze vetstof verder te onderzoeken als mogelijke behandeling”, aldus Gijs. “Maar voordat we kunnen weten of dit veilig en werkzaam is voor mensen met MS, is nog veel vervolgonderzoek nodig.”
Effect op herstel?
Veel bestaande MS-behandelingen beïnvloeden het afweersysteem, terwijl afweercellen ook nodig zijn voor bijvoorbeeld het bestrijden van een verkoudheid of het opruimen van een bacterie of virus. Hierdoor lopen mensen met MS vaker een infectie op.2 Bij een ontstekingsremmer die gerichter werkt, zal de kans op bijwerkingen afnemen. “In ons MS‑onderzoeksmodel zagen we de eerste aanwijzingen dat deze remmer1 specifiek een positief effect had op het remmen van ziekteverschijnselen. Het onderzoek toont echter nog geen direct effect aan tussen deze remmer en mogelijk minder bijwerkingen.” Een volgende stap is daarom testen of de aanpak veilig is, de hersenontstekingen werkelijk worden afgeremd, en of het verdere schade en uitval kan beperken.
“Een belangrijke vervolgvraag is daarom of LTB4-verlaging niet alleen de ontsteking afremt, maar ook het herstel van beschadigd weefsel ondersteunt.”
De stap van laboratoriumvondst naar behandeling is groot. Nieuwe aangrijpingspunten moeten eerst zorgvuldig worden getoetst en kunnen pas daarna, als de resultaten daar aanleiding toe geven, in mensen worden onderzocht. Steun aan fundamenteel MS‑onderzoek legt de basis voor nieuwe behandelingen.
1De remmer gebruikt in dit onderzoek is een zogenaamde FLAP-remmer. FLAP is een interessant doelwit omdat: a) Het nodig is voor de aanmaak van LTB4; b) microgliacellen in MS-laesies vaker FLAP bevatten; en c) in gekweekte microgliacellen de hoeveelheid FLAP toenam bij meer ontsteking.
2Recent onderzoek van MS Centrum Amsterdam in samenwerking met Nivel laat zien dat infecties zoals blaasontstekingen, nierinfecties en gordelroos vaker worden gezien bij mensen met MS.
