Terugblik MS‑onderzoeksdagen 2026: er gaat niets boven Groningen

Het centrale thema van de bijeenkomst was myeline, hoe myelineschade bij MS ontstaat én hoe die schade mogelijk hersteld kan worden. Bij myelineherstel zijn zenuwcellen, myelinevormende cellen, microglia en andere hersencellen betrokken die met elkaar samenwerken.

Raakt één onderdeel van dit samenspel verstoord, dan kan het herstel stilstaan en kunnen ontstekingen actief blijven. Dat maakt essentieel onderzoek naar myelineherstel onmisbaar. De onderzoeksdagen lieten zien dat wetenschappers uit binnen- en buitenland zoeken naar nieuwe behandelmogelijkheden die myelineherstel kunnen helpen.

Celtherapie als behandeloptie voor MS?

Keynote spreker dr. Tom van Meerten trapte de onderzoeksdagen af met een overzicht van de snelle ontwikkelingen rond CAR-T-celtherapie. Bij deze gepersonaliseerde behandeling worden T-cellen (een type afweercellen) van een patiënt in het laboratorium aangepast en vervolgens teruggeplaatst in het lichaam.

Omdat bij MS het afweersysteem overactief is en myeline aanvalt, zou deze therapie de afweerreactie mogelijk gerichter kunnen aanpakken dan de huidige behandelingen.

CAR-T wordt succesvol gebruikt bij bepaalde vormen van lymfekanker en onderzocht voor verschillende andere aandoeningen. Daardoor groeit ook de belangstelling voor CAR-T bij auto-immuunziekten, waaronder MS. Er zijn belangrijke nog vragen: Is de behandeling voor MS geschikt en zo ja voor welke mensen met MS? Kan één behandeling ziekteactiviteit langdurig stoppen? En hoe veilig is behandeling op langetermijn?

Hoewel de eerste resultaten hoopgevend zijn, zijn er nog veel uitdagingen voordat een behandeling toegelaten en beschikbaar is voor patiënten. De eerste internationale stappen zijn dus gezet, maar zorgvuldig onderzoek moet uitwijzen welke plaats CAR-T uiteindelijk kan krijgen binnen de behandeling van MS.

Inzicht in smeulende laesies

Een onderwerp waar meerdere onderzoekers zich mee bezighouden zijn de broad rim lesions: MS-laesies met een brede rand van geactiveerde afweercellen. Deze laesies zijn zichtbaar op de MRI en kunnen een ernstiger ziekteverloop voorspellen.

Maar deze laesies vertellen onderzoekers niet alleen iets over het ziekteverloop. Ze geven ook belangrijke aanwijzingen over hoe MS ontwikkelt. In één persoon kunnen MS-laesies in verschillende stadia naast elkaar bestaan: sommige laesies zijn net ontstaan, andere zijn herstellend en weer andere blijven lijken chronisch actief. De rand van zo’n chronisch actieve laesie lijkt een scheidslijn tussen schade en herstel. Door de cellen en signalen op die plek te onderzoeken, kunnen wetenschappers beter te begrijpen wanneer schade blijft smeulen.

Overbelasting van microglia

Onderzoekers krijgen ook steeds meer inzicht in de rol van microglia. Deze kleine hersencellen zijn belangrijk voor het verwerken van vetachtige stoffen, zoals myeline, dat voor 70% uit vetten bestaat. Microglia ruimen restanten van beschadigd myeline op en zijn onmisbaar voor herstel. Maar bij MS kan de hoeveelheid beschadigd myeline zo groot zijn dat de microglia overbelast raken. Ze vullen zich dan met vetachtige myelineresten en krijgen een schuimachtig uiterlijk, ook wel ‘foamy microglia’ genoemd. Daardoor verloopt het herstel van myeline minder goed.

Timing is alles

Keynote spreker prof. Mikael Simons (University of Munich) ging in op de complexiteit van processen die na de afbraak van myeline actief zijn. Die kunnen allemaal effect hebben op de aanhoudende afweerreactie, ontstekingsstoffen, signalen tussen cellen, druk op cellen en het achterblijven myelineresten. Zijn presentatie toonde dat herstel nauwkeurig op al die factoren moet ingrijpen.

Prof. Thóra Káradóttir (University of Cambridge) benadrukte daarnaast dat timing van myelineherstel bepalend is. Tijdens de ontwikkeling van het menselijk brein zijn er verschillende fases waarin veel myeline wordt aangemaakt, waaronder in de vroege kinderjaren en tijdens de puberteit. Daarna neemt de natuurlijke aanmaak van myeline geleidelijk af. Zulke kwetsbare periodes in de hersenontwikkeling kunnen helpen verklaren waarom blootstelling aan schadelijke factoren op jonge leeftijd bij MS van invloed heeft.

Slaap is cruciaal voor hersengezondheid

Naast inzichten in wat er bij MS in het lichaam gebeurt, kijken onderzoekers ook naar het alledaagse functioneren van mensen met MS. Via processen als slaap en de biologische klok. Slaap is belangrijk voor het dagelijks functioneren van de hersenen. ’s Nachts wordt onder andere het brein schoongespoeld van schadelijke afvalstoffen.

Slaapproblemen komen bij ongeveer 60 procent van de mensen met MS voor. Dat kan de biologische klok verstoren. Die ontregeling zorgt voor meer ontsteking in het lichaam, waardoor microglia (afweercellen van de hersenen) worden geactiveerd. Dit laat zien dat leefstijl, hersenfunctie en ontsteking nauw met elkaar samenhangen en slaap niet onderschat moet worden als onderdeel van behandeling en zorg voor mensen met MS.

Wil je meer weten over de invloed van slaap op MS? Bezoek MS.nl voor meer informatie en tips.

Jonge onderzoekers op het podium

Ook dit jaar was er bij de MS‑onderzoeksdagen volop ruimte voor jonge onderzoekers. Posters, presentaties en prijs voor het beste proefschrift lieten zien hoeveel talent er binnen het MS-veld actief is. De beste poster en beste presentatie prijzen gingen naar Jasper Rip, Laura Bolkaerts en Amber Woudstra, die met nieuwe technieken de afweercellen en vetstofwisseling in cellen bij MS beter in kaart brengen.

De prijzen voor beste proefschriften gingen naar Laurens Bogers en Arianne Gravesteijn. Laurens onderzoek toont de complexe manier waarop EBV, in combinatie met erfelijke aanleg, de afweerreactie bij MS ontspoort. Arianne beschreef in haar proefschrift de invloed van MS op het dagelijks leven: “Wandelen voelt voor mensen met MS eigenlijk zoals joggen voelt voor mensen zonder MS.”

De MS‑onderzoeksdagen 2026 maakten duidelijk dat vooruitgang in MS‑onderzoek vraagt om meerdere perspectieven tegelijk. Nieuwe therapieën zoals CAR-T bieden hoop, maar zijn voorlopig nog niet beschikbaar. Fundamenteel onderzoek naar myeline, afweercellen, MS-laesies en processen als slaap helpt verklaren waarom MS zo complex is en bieden nieuwe aanknopingspunten om in te grijpen.