Dag 2 van ECTRIMS: Een update over BTK-remmers en biomarkers

Nieuwe therapeutische targets: BTK-remmers in MS

Hoewel de onderzoekers in het laboratorium en  de clinici soms naast elkaar lijken te bewegen, is de samenwerking tussen beide ontzettend belangrijk. Uiteindelijk werken deze partijen namelijk naar hetzelfde doel: Een behandeling voor MS. Een behandeling waar wij zelf binnen het ErasMS team ook onderzoek naar doen, is het remmen van Bruton Tyrosine Kinase (BTK) in MS. Zowel in de Hot Topic Session over nieuwe therapeutische strategieën, als tijdens losse lezingen of bij de posters werd deze therapie veelvuldig besproken.
BTK is een belangrijk signaleringsmolecuul in B-cellen, een type witte bloedcel dat onlangs veel interesse heeft gekregen in MS. In MS lijken deze B-cellen betrokken bij het overactiev afweersysteem, waarin de B-cellen hun rol voorbijschieten en schade aan het centrale zenuwstelsel aanbrengen. Recente therapieën, zoals ocrelizumab, zijn gericht op het totaal verwijderen van deze B-cellen om uiteindelijk schade te beperken. Toch zijn deze cellen ook belangrijk om een goed functionerend afweersysteem te behouden. Mede daarom heeft zo’n totaal verwijdering ook nadelen en lijdt dit tot infecties of ongewenste bijwerkingen.
Het remmen van BTK lijkt een nieuw perspectief te geven; hiermee worden  B-cellen niet verwijderd maar alleen gestopt om te voorkomen dat ze kunnen bijdragen aan de MS ziekteprogressie. Het vernieuwende van BTK-remmers ligt niet alleen binnen het remmen van B-cellen. Het lijkt er namelijk op dat deze remmers ook naar het centrale zenuwstelsel kunnen migreren, hét gebied wat bij MS is aangetast. Dit is van oudsher lastig door het bestaan van de bloed-hersen barrière; deze voorkomt dat alles zomaar de hersenen kunnen bereiken. Dat BTK-remmers dat wel kunnen, zou betekenen dat we niet alleen in het bloed maar ook in de hersenen zelf een effect van de therapie kunnen ontdekken. Tijdens de vele praatjes werd dit effect meermaals benoemd, ook omdat BTK in microglia zit. Microglia zijn immuuncellen die juist alleen in het centrale zenuwstelsel een belangrijke rol spelen.
Doordat er nog veel vragen zijn over de werkingsmechanisme, moet er nog veel onderzoek gedaan worden of, en voor welke personen met MS de BTK-remmer eventueel een toekomst zou hebben. Dit vereist ook de nodige samenwerking; alleen samen met de kliniek kunnen we er in het laboratorium achter komen of dit een nieuwe behandeling voor MS zou kunnen zijn! Laurens Bogers, promovendus bij het ErasMS centrum heeft zijn eerste bevindingen hierover getoond tijdens zijn presentatie. In de komende tijd gaan we hard aan de slag om nog meer antwoorden proberen te geven!

Biomarkers in de praktijk

De afgelopen jaren is er steeds meer belangstelling gekomen voor biomarkers in lichaamsvloeistoffen (zoals bloed en hersenvocht) die ons iets kunnen vertellen over het ziekteproces bij MS. Vanuit een klinisch perspectief is het fijn om te weten wat er van binnen gebeurt bij patiënten, zodat dokters patiënten beter kunnen begeleiding in hun ziektebeloop en behandeling. In “Scientific Session 7: Body fluid biomarkers as surrogate of disease activity, progression and treatment response” hebben we in de presentatie van prof. Jens Kuhle (universiteit van Basel) geleerd dat neurofilament light chain (NfL) in het bloed al verhoogd is voordat patiënten PIRA (aanval-onafhankelijke achteruitgang) bereiken. Daarnaast heeft prof. Kuhle data laten zien waarin gezien wordt dat NfL en GFAP (‘glial fibrillary acidic protein) mogelijk onderscheid kunnen maken tussen progressieve MS (PMS) en relapsing-remitting MS (RMS). Ook na 10 jaar follow-up lijkt het erop dat GFAP in het bloed significant hoger is bij PMS.

Verder heeft dr. Pascal Benkert (universiteit van Basel) data laten zien waarbij patiënten op hoog-effectieve behandeling (B-cel depletie therapie) met verhoogde GFAP gehaltes in het bloed een verhoogd risico hebben op ziekteprogressie, onafhankelijk van NfL gehaltes in het bloed. Hij liet verder zien dat NfL in het bloed verhoogd bleef bij patiënten die PIRA hadden bereikt, ten opzichte van patiënten die geen PIRA hadden bereikt.

Kortom er is veel nieuws over deze biomarkers, wat heeft geleid tot vele vragen. Kunnen we dit toepassen in de praktijk? En kunnen deze biomarkers artsen ondersteunen in de begeleiding en behandeling van mensen met MS? Meer onderzoek lijkt nodig te zijn om deze vragen goed te kunnen beantwoorden. Het mooie aanbod aan presentaties over biomarkers heeft geïnspireerd om verder  onderzoek te doen en heeft geleid tot een kritische blik op het gebruik hiervan in de kliniek.