Veertig jaar geleden werd de Nederlandse Hersenbank opgericht. Al vier decennia lang hebben mensen na overlijden hun hersenen afgestaan aan de wetenschap. Een waardevol geschenk dat de deur heeft geopend naar belangrijke inzichten over het ontstaan en verloop van MS en andere hersenaandoeningen.
MS is – dankzij de steun van donateurs van Stichting MS Research – sinds 1990 één van de speerpunten van de Nederlandse Hersenbank. De zorgvuldig opgebouwde collectie van hersenweefsel heeft zijn meerwaarde al ruimschoots bewezen. Hierdoor was het mogelijk om te ontdekken dat ook in de late fase van MS nog veel ontstekingsactiviteit aanwezig is. Een bevinding die niet alleen onderzoekers verraste destijds, maar ook leidde tot een nieuwe manier van kijken naar de ziekte. Dit voorbeeld onderstreept het belang van onze structurele investering in de Nederlandse Hersenbank voor MS.
Veertig jaar later is de conclusie helder: de Hersenbank is en blijft van onmisbare waarde voor het MS-onderzoek, in Nederland en ver daarbuiten.
Eén van de onderzoeken die direct gebruik maakt van de Nederlandse Hersenbank voor MS, is dat van prof. dr. Inge Huitinga en dr. Niamh McNamara. Zij richten zich op een van de grootste onopgeloste vragen bij MS: waarom herstellen de hersenen bij de één beter dan bij de ander? En hoe kunnen we herstel weer op gang brengen?
De Hersenbank is te vergelijken met een bibliotheek waarvan elk boek maar één keer geschreven kan worden. Elke donatie is een uniek hoofdstuk en laat onderzoekers vragen beantwoorden die ze bij leven niet kunnen onderzoeken. Zo zijn onderzoekers steeds meer te weten gekomen over hoe MS begint, hoe ontstekingen uitgroeien en welke cellen bij herstel een rol spelen.
Ons brein kan beschadigde myeline te herstellen, maar bij MS lukt dat lang niet altijd. De beschermende laag rond de zenuwen verdwijnt langzaam en de zenuwen raken beschadigd. Alsof elektriciteitsdraden hun rubberen isolatie kwijtraken. Het gevolg? Storingen in de communicatie tussen hersenen en lichaam.
Het herstel bij MS is zo ingewikkeld doordat het natuurlijke reparatiemechanisme onvoorspelbaar is. Soms komt herstel volledig op gang, soms slechts deels, en soms helemaal niet. De ervaring leert: hoe beter het herstel verloopt, hoe milder het ziekteverloop. Die grote variatie is precies wat Inge en Niamh onderzoeken: waarom herstelt het brein bij de één wel, en bij de ander niet? Door dit beter te begrijpen hopen ze het reparatiemechanisme van het brein te kunnen ondersteunen.
Onderzoekers zagen eerder dat in hersengebieden waar nauwelijks herstel optreedt, opvallend veel afweercellen zitten. Ze hebben een nuttige taak: het opruimen van beschadigd myeline. Maar diezelfde afweercellen kunnen ook doorschieten. Dan houden ze schade in stand en blokkeren ze het herstel.
Welke moleculen spelen daarin een sleutelrol? Dat is de hamvraag die de onderzoekers bezighoudt.
Inge en Niamh speuren naar de ‘daders’ door hersenweefsels van de Hersenbank met elkaar te vergelijken. Daarbij kijken ze naar laesies die goed en minder goed of helemaal niet herstellen. Ze proberen de ‘verdachte’ moleculen op genetisch en eiwitniveau in kaart te brengen. Het doel: zo’n 25 moleculen identificeren die het herstel mogelijk in de weg staan.
Een eerste verdachte is op genetisch vlak al in beeld: fibroblast growth factor-2 (FGF2). Dit eiwit duikt opvallend vaak op in hersengebieden waarbij herstel slecht op gang komt en opvallend veel afweercellen aanwezig zijn. Met dit onderzoek hopen Inge en Niamh te bevestigen op FGF2 en andere eiwitten herstel echt in de weg zitten.
De volgende stap is testen in het lab: wat gebeurt er met het herstelproces als je de verdachte moleculen uitschakelt? Als dat lukt, kunnen deze moleculen aangrijpingspunten zijn voor nieuwe medicijnen. Dit kan op termijn leiden tot een behandeling die niet alleen schade beperkt, maar het brein helpt zichzelf te herstellen.
Het werk van Inge en Niamh laat zien hoe onmisbaar mensen die zich registreren als hersendonor zijn. Elke hersendonatie levert kennis op die nergens anders te verkrijgen is. Dankzij die kennis begrijpen we steeds beter wat myelineherstel tegenhoudt, en hoe we dat misschien kunnen doorbreken.
Met 40 jaar hersendonaties achter ons blijft de Hersenbank een onmisbare basis om MS beter te begrijpen en herstel te stimuleren.
Lees meer over dit onderzoek: Rem op myelineherstel opheffen
Lees meer over de Nederlandse Hersenbank op www.hersenbank.nl
