“Dankzij nieuwe ontwikkelingen kunnen we nu met een MRI-scan niet alleen vaststellen hoeveel ontstekingen er in totaal zijn geweest, maar óók hoeveel oudere ontstekingen verder ‘smeulen’, oftewel chronisch actief blijven. En wat voor ‘smeulende’ schade er buiten ontstekingen zit.“ Dr. Menno Schoonheim, neurowetenschapper en sinds 2024 wetenschappelijk directeur van het MS Centrum Amsterdam, vervolgt: “Met een MRI-scan zit je er letterlijk bovenop en kun je het ziekteproces volgen door de tijd. Hierdoor begrijpen we beter waarom mensen langzaam achteruitgang ondervinden en waarom dit niet stopt. Dit lijkt bijvoorbeeld te komen doordat deze chronisch actieve ontstekingen niet goed reageren op bestaande behandelingen.”
Normale verschillen relevant
“Ons team van onderzoekers richt zich op het begrijpen, meten, voorspellen en stoppen van de langzame achteruitgang – progressie – bij MS. We kijken bijvoorbeeld naar wat nou de interactie is tussen het immuunsysteem, de hersenen en normale verschillen tussen mensen zoals leeftijd en geslacht. Zo zijn verschillen tussen mannen en vrouwen normáál, maar zijn deze bij MS relevant voor het beloop. Daarom willen we achterhalen hoe normale verschillen tussen mensen en normale veroudering samenhangen met elkaar, én met het beloop van MS.
Ouder worden met MS
Menno vervolgt: “Het verloop van MS is bij iedereen anders en niet iedereen krijgt MS op dezelfde leeftijd. Met steun van Stichting MS Research hebben wij langlopende cohorten opgezet zodat we mensen met MS regelmatig kunnen onderzoeken. Door zo mensen op verschillende leeftijden en in verschillende fases van hun ziekte te volgen, leren we heel veel over hoe de ziekte zich ontwikkelt.”
Nauw betrokken is ook neuroloog en onderzoeker dr. Eva Strijbis. Zij vertelt: “We zien dat MS anders verloopt naarmate mensen ouder worden. Desondanks is nog weinig onderzoek gedaan naar mensen boven de 50 jaar. Op deze leeftijd krijgen zij minder vaak nieuwe ontstekingen, terwijl de langzame achteruitgang juist toeneemt. We denken dat dit voor een groot deel komt door de interactie tussen MS, normale verouderingsprocessen en veranderingen in het afweersysteem.”
Leeftijd en duur van MS
Onderzoek van Eva en haar collega dr. Sezgi Kaçar biedt belangrijke inzichten in hoe leeftijd een rol speelt bij hoe MS zich ontwikkelt. Hiervoor maken ze gebruik van MRI-beelden, biomarkers uit het bloed en oogscans. Eva: “Leeftijd en de duur van MS bepalen beiden zowel de ontstekingsactiviteit als de snelheid van zenuwschade. Het is daarom belangrijk om goed onderscheid te maken tussen klachten en ziekteprocessen die puur door MS komen óf (ook) door het ouder worden. Zo kunnen beide beter en gerichter behandeld worden.”
“Komt een klacht door MS of normale veroudering? “
Beter inzicht in progressie
Menno: “In Amsterdam starten we een nieuw onderzoek bij mensen met MS die zelf langzame achteruitgang ervaren. Hiervoor is een gloednieuw spreekuur opgericht. Tijdens een bezoek worden er zeer uitgebreide metingen gedaan, zoals geavanceerde MRI-scans, neurologische- en cognitieve testen, en het nauwkeurig in kaart brengen van motoriek. Deze informatie gebruiken we om beter te begrijpen op welke gebieden mensen langzaam achteruitgaan en wat de onderlinge verschillen kan verklaren. Een unieke kans om progressie van MS beter te begrijpen, in elke levensfase.
Daarbij krijgt ieder persoon die onze poli bezoekt een gepersonaliseerd behandeladvies om – binnen de huidige mogelijkheden de langzame achteruitgang te vertragen. Zo gaan wetenschap en patiëntenzorg hand in hand.”
