Op zoek naar een gerichtere behandeling voor MS
Onderzoekers zoeken daarom naar behandelingen die alleen de processen aanpakken die echt met MS te maken hebben. Dat is ingewikkeld, omdat MS wordt veroorzaakt door een samenspel van meerdere factoren.
Eén opvallende overeenkomst tussen mensen met MS is het Epstein-Barr virus (EBV). Omdat EBV het afweercellen overactief maakt, bestempelen sommigen het virus als de aansteker van MS. Onderzoeker dr. Jonas Kuiper (UMC Utrecht) slaat de handen ineen met MS-experts dr. Joost Smolders en dr. Marvin van Luijn van MS-centrum ErasMS. Zij onderzoeken een eiwit genaamd ERAP2. Dit eiwit helpt afweercellen bij het bestrijden van virussen zoals EBV.
Gezien de belangrijke rol van EBV bij MS willen de onderzoekers de effecten van het eiwit ERAP2 beter begrijpen en mogelijk inzetten om de aansteker van MS aan te pakken.
Klachten door de overgang of MS?
Vrouwengezondheid krijgt steeds meer aandacht in het MS-onderzoek. En dat is hard nodig, want MS komt twee tot drie keer zo vaak voor bij vrouwen dan bij mannen. Hormonale factoren en man-vrouw verschillen in het afweersysteem spelen niet alleen een rol in het ontstaan, maar ook bij het verloop van de ziekte. Dit project richt zich op vrouwen met MS in de overgangsfase vóór de menopauze.
Mensen met MS kampen vaak met geheugen- en concentratieklachten, maar ook veel vrouwen zonder MS ervaren zulke klachten tijdens de overgang. Voor vrouwen met MS kan dat extra onzekerheid geven: komen die cognitieproblemen door MS, hormonale veranderingen, of door een combinatie van beide?
Neurowetenschappers dr. Marit Ruitenberg en prof. Hanneke Hulst (Universiteit Leiden en University of Auckland) willen hierop een antwoord vinden. Samen met collega’s in Leiden en Noorwegen brengen zij met uitgebreid neuropsychologisch onderzoek het denkvermogen van vrouwen met én vrouwen zonder MS in kaart. Daarnaast meten zij verschillende neurobiologische kenmerken om te onderzoeken hoe cognitieve veranderingen samenhangen met veranderingen in de structuur en het functioneren van de hersenen. Door vrouwen met en zonder MS in verschillende fasen van de overgang met elkaar te vergelijken, krijgen zij nieuwe inzichten in dit belangrijke onderwerp.
Herstel van beschadigd myeline?
Bij MS raakt myeline beschadigd. Myeline is het beschermlaagje rondom zenuwuitlopers dat helpt om signalen goed door te geven. Huidige MS-behandelingen remmen ontstekingen, maar niet de geleidelijke achteruitgang veroorzaakt door afgebroken myeline. Onderzoekers richten zich daarom op het natuurlijke herstelmechanisme van myeline.
Zo ook dr. Mohit Dubey (Nederlands Herseninstituut). Hij kijkt naar de afweercellen van de hersenen: microglia. Deze cellen spelen een rol bij ontsteking, maar helpen ook bij herstel van myeline.
Recent onderzoek laat zien dat microgliacellen worden beïnvloed door de signaalstof GABA. Dit is een stof (neurotransmitter) die signalen tussen zenuwcellen helpt door te geven. In verschillende onderzoeksmodellen wil Mohit ontdekken hoe deze signaalstof microgliacellen aanstuurt tijdens de afbraak en het herstel van myeline. Omdat er al GABA-beïnvloedende medicijnen bestaan, zou dit een nieuwe route kunnen zijn om ontstekingen te remmen en myelineherstel te bevorderen.
Waarom herstelt myeline soms wel en soms niet?
Sommige beschadigingen in de hersenen herstellen (gedeeltelijk) vanzelf dankzij het natuurlijk herstelmechanisme van myeline. Andere beschadigingen zijn blijvend. Dr. Wia Baron en dr. Midas Anijs (MS Centrum Noord Nederland) willen dit mechanisme bestuderen door te focussen op de invloed van veranderingen in het steunweefsel.
Het steunweefsel is een stevig netwerk dat een belangrijke rol speelt in communicatie tussen hersencellen. Bij schade verandert de structuur en stevigheid van dit steunweefsel, wat invloed heeft op de mate van herstel. Eerder onderzoek liet bovendien zien dat de samenstelling van het weefsel verschilt tussen MS-laesies. Mogelijk verklaart dat waarom myeline in bepaalde laesies wel herstelt en in andere laesies niet.
Wia en Midas gaan gels maken van het steunweefsel van verschillende MS-laesies. Zo brengen ze die veranderingen tussen de verschillende type laesies in kaart. Daarnaast kijken ze naar de invloed van de stijfheid en samenstelling van dit steunweefsel op de werking van hersencellen die betrokken zijn bij myelineherstel. Op termijn kan die kennis mogelijk helpen om myeline actief te stimuleren.
Verborgen indringers in het brein
Bij MS komen afweercellen uit het bloed de hersenen binnen en dragen daar bij aan ontsteking en zenuwschade. Onderzoekers ontdekten onlangs dat sommige van deze afweercellen zich omvormen tot cellen die lijken op de normale afweercellen van de hersenen (microglia). Deze microglia-achtige cellen gedragen zich anders dan de echte microglia. Bovendien speelt hun aanwezigheid een rol in hersenaandoening zoals de ziekte van Alzheimer en Parkinson. Of deze microglia-achtige cellen ook een rol spelen bij MS is nog onbekend.
Dr. Lynn van Olst en dr. Susanne Kooistra (MS Centrum Noord Nederland) gaan dit onderzoeken. Met behulp van unieke genetische ‘streepjescodes’ in bloedcellen kunnen zij nagaan welke cellen uit het bloed zich in de hersenen hebben omgevormd en waar zij zich bevinden. Hierdoor leren onderzoekers meer over het ontstaan en de progressie van ontstekingen bij MS.
Speelt ontstoken vetweefsel een rol bij MS?
Overgewicht is een bekende risicofactor voor het ontstaan en verergeren van MS. Er zijn aanwijzingen dat vetweefsel kan bijdragen aan ontsteking in de hersenen. Dankzij steun van de Blom-de Wagt Foundation brengt de Hasseltse Daphne Lintsen een werkbezoek aan MS Centrum Amsterdam om de wisselwerking tussen leefstijl en ontstekingen bij MS te bestuderen.
Vetweefsel kan kleine blaasjes afgeven. Die blaasjes vervoeren allerlei stoffen door het lichaam. Dat maakt communicatie tussen cellen mogelijk. Onderzoekers denken dat deze kleine blaasjes mogelijk invloed hebben op de bloed-hersenbarrière. Daphne wil achterhalen of blaasjes uit ontstoken vetweefsel ervoor zorgen dat deze barrière verder lek raakt. Dat kan mogelijk verklaren waarom ontstekingen in de hersenen ontstaan en aanhouden bij MS.
Met deze nieuwe onderzoeken zetten wetenschappers stappen richting meer kennis over MS en betere behandelingen.
Dankzij de betrokkenheid van donateurs en partners kan Stichting MS Research onderzoekers de ruimte geven om die vragen te blijven onderzoeken. Samen brengen we antwoorden dichterbij.
