Wat zijn erfelijke factoren?
We beginnen bij de basis. Wat zijn erfelijke factoren en hoe dragen zij bij aan het ontstaan van ziektes? Iris Jonkers licht toe: “Ons DNA draagt enorm veel genetische informatie en is samengesteld uit 3 miljard bouwstenen. Ook al is het DNA van twee verschillende personen voor 99,9% hetzelfde, dan zijn er toch nog gemiddeld 3 miljoen verschillen in dit erfelijke materiaal. Deze verschillen worden erfelijke factoren genoemd, omdat ze ervoor zorgen dat we allemaal uniek zijn. Alleen eeneiige tweelingen hebben identiek DNA. Deze factoren zorgen er bijvoorbeeld voor dat iemand krullend of stijl haar heeft, wat de kleur van de ogen is en hoe lang iemand is. Ook de erfelijke aanleg voor veel aandoeningen en ziektes ligt deels vast in deze variaties. Iemand kan aanleg hebben voor hart- en vaatziekten, maar ook voor chronische ontstekingsziekten, zoals MS.
230 erfelijke risico factoren
Als een persoon erfelijke factoren heeft, die bijdragen aan het ontstaan van MS, betekent dit niet automatisch dat die persoon MS zal ontwikkelen. Er zijn meer dan 230 erfelijke factoren in verband gebracht met een hoger risico op MS. Ook mensen die geen MS krijgen, kunnen drager zijn van een deel van deze erfelijke risico factoren. Mensen met MS hebben vaak wel meer van deze erfelijke factoren, waardoor MS in sommige families meer voorkomt. Dat neemt niet weg dat de kans dat familieleden van mensen met MS, zoals een kind of broer/zus, ook MS krijgen heel klein is. Erfelijke aanleg is ook verschillend per regio. Het risico op het krijgen van MS is bijvoorbeeld een stuk hoger in Noord-Europa en Scandinavië dan in de rest van de wereld en dat ligt deels aan de genetische achtergrond van mensen in deze regio.
Genetische aanleg voor MS
Het hebben van genetische aanleg is géén garantie voor het krijgen van MS: De erfelijke factoren alléén kunnen geen MS veroorzaken. Er zijn naast erfelijke factoren ook andere factoren nodig om MS te ontwikkelen, zoals bijvoorbeeld omgevingsfactoren en/of leefstijlfactoren. Een duidelijk voorbeeld van een omgevingsfactor is het Epstein-Barr Virus (EBV). Ook zijn niet alle factoren die een rol spelen bij MS bekend. Voor we met zekerheid kunnen voorspellen wie wel en wie niet MS krijgt, moeten we meer te weten komen over hoe erfelijke factoren bijdragen aan de ziekte en wat de wisselwerking van deze genetische factoren met omgevingsfactoren en leefstijlfactoren is.
Wat is de conclusie van het Nature artikel?
Je zou denken dat het hebben van genetische aanleg voor MS niet voordelig is. Dus hoe kan het dat sommigen toch een verhoogde aanleg hebben, en wanneer is dit ontstaan? Dat was de onderzoeksvraag van de wetenschappers die deze studie hebben uitgevoerd. Ze hebben gekeken naar de genetische aanleg voor MS in het DNA van moderne mensen (wij dus) en mensen die duizenden jaren geleden leefden, zoals mensen uit de bronstijd.
De belangrijkste erfelijke factoren voor MS liggen in een gebied van ons DNA dat de HLA-regio wordt genoemd. In zowel het oude DNA, als in DNA van moderne mensen, is gekeken naar de overlap tussen genetische risico factoren voor MS in dit gebied. De onderzoekers ontdekten dat de genetische factoren die bijdragen aan MS te vinden waren in de steppe bevolking die ongeveer 5.000 jaar geleden leefden. Deze steppe bevolking kwam vooral voor in Noord-Europa, daarom zijn de onderzoekers tot de conclusie gekomen dat het verhoogde risico op MS in Noord-Europa afstamt van deze steppe bevolking.
Maar waarom is de MS risico factoren in de steppe bevolking ontstaan en behouden? De onderzoekers hebben gekeken of dezelfde genetische factoren ook een voordeel kunnen opleveren. Zij vonden dat voor het bestrijden van een aantal infecties deze erfelijke factoren juist een voordeel hebben. Door dit genetische voordeel waren steppenbewoners beter beschermd tegen die infecties en hebben zij zich vaker kunnen voortplanten. Hierdoor zijn de MS risico factoren dus vaker doorgegeven aan het nageslacht. Dit proces wordt positieve genetische selectie genoemd. Oftewel, door meer genetische ‘wapens’ te hebben tegen infecties, loop je ook meer risico op het krijgen van MS.
Waarom is deze studie zo belangrijk?
Er is nog veel onduidelijk over hoe genetische factoren ontstaan en bijdragen aan het risico op MS. Door op een slimme manier te kijken naar oud DNA hebben de onderzoekers ons inzicht gegeven over het selecteren van het genetische risico en tegelijkertijd ook een belangrijke aanwijzing gegeven voor waarom MS meer voorkomt in Noord-Europa.
Wat betekenen deze resultaten voor mensen met MS?
De onderzoekers gaan in hun discussie een stapje verder dan alleen maar te kijken naar oud DNA, ze proberen ook een verklaring te geven voor de toename van MS in de laatste 50 jaar. In de laatste decennia zijn er grote veranderingen in onze omgeving geweest waardoor infecties een minder grote rol spelen, denk aan betere hygiëne, vaccins en medicatie. Daarnaast is onze leefstijl ook erg veranderd. De onderzoekers denken dat de genetische factoren die vroeger een voordeel tegen infecties gaven, nu misschien een andere wisselwerking hebben met de omgeving, omdat onze omgeving sterk veranderd is. Ze kunnen dit echter niet bewijzen met hun huidige studie. Er is daarom meer duidelijkheid nodig over de omgevingsfactoren van MS. Zoals ik al eerder zei: ‘Genetische aanleg is niet zwart-wit’. Met dit onderzoek hopen de onderzoekers de wisselwerking tussen de omgeving en genetische factoren duidelijker te maken voor zowel onderzoekers als mensen met MS.”
Waar richt jouw onderzoek zich op?
Ik probeer te begrijpen hoe genetische factoren een rol spelen in de aanleg voor MS. Dit doe ik op een compleet andere manier: Samen met m’n team bestuderen we in het laboratorium de genetische factoren, die bijdragen aan het risico op MS, in cellen die een rol spelen in MS, zoals immuuncellen. Vervolgens kijken we naar de gevolgen daarvan op de processen die in de cellen plaatsvinden. Hiermee hopen we aanknooppunten te vinden die kunnen bijdragen aan de bestrijding van MS en ook aan het voorspellen wie meer risico loopt op het krijgen van MS. Het onderzoek loopt nog, hopelijk kunnen we binnenkort meer zeggen over welke genetische factoren belangrijk zijn, en in welke cellen ze een effect hebben.
Wat betekenen de bevindingen van het Nature-artikel voor jouw onderzoek?
Deze bevindingen zijn vooral gericht op de HLA-regio. Dit is een belangrijke plek in het DNA voor het ontstaan van MS, maar er zijn meer dan 230 regio’s en allemaal doen ze iets anders. Het onderzoek is dus vooral interessant voor ons om te begrijpen wanneer en waardoor het risico is ontstaan, maar zegt niet veel over hoe de HLA-regio of andere regio’s in het DNA, bijdragen aan het ziekteproces.
Lees meer over Iris haar onderzoek op haar onderzoekspagina.
