Tijdens de MS-onderzoeksdagen kreeg het onderwerp ziekteprogressie volop aandacht. Lukas Lütje van het Nederlands Herseninstituut presenteerde een ontdekking die veelbelovend lijkt voor toekomstige MS-behandelingen.
Bij MS ontstaan beschadigingen in de hersenen en het ruggenmerg: zogeheten laesies. Opvallend is dat sommige van die laesies aan de buitenrand nog ‘smeulend’ actief blijven. Daar bevinden zich afweercellen die een chronische ontsteking in stand houden. En dat is geen onschuldig verschijnsel: deze ‘brandende randen’ kunnen blijvende schade aanrichten aan het omliggende zenuwstelsel.
Lukas en collega’s van het Nederlands Herseninstituut, het MS Centrum ErasMS, Münster (Duitsland) en Turku (Finland) ontdekten dat deze laesies met brede ontstekingsranden vaker voorkomen bij mensen met een snellere progressie van MS. Deze randen lijken dus niet alleen een kenmerk van MS te zijn, maar ook een signaal van achteruitgang. Daarmee kunnen ze functioneren als een biologische voorspeller, zodat artsen het ziekteverloop beter kunnen inschatten.
Dit onderzoek is een goed voorbeeld van de brug tussen fundamenteel en klinisch onderzoek. Door hersenweefsel te analyseren van mensen die hun hersenen na overlijden hebben gedoneerd aan de Nederlandse Hersenbank voor MS, konden de onderzoekers de brede randlaesies nauwkeurig in kaart brengen. Ze vonden structureel dezelfde laesies bij mensen met een agressiever ziektebeloop. Daarnaast werden in de kliniek de ontstekingsranden via PET-scans zichtbaar gemaakt bij mensen met MS. Daarmee komt een praktische toepassing binnen bereik. Volgens Lukas zou deze biologische voorspeller in de toekomst kunnen helpen om behandelingen beter af te stemmen op het individuele ziekteverloop.
De brede ontstekingsrand lijkt geen op zichzelf staand verschijnsel. Op basis van moleculair onderzoek vermoeden de onderzoekers dat deze randen een overgangsfase vormen in de ontwikkeling van MS-laesies, van actief ontstoken naar gemend (deels litteken, deels actief). Dat biedt nieuwe inzichten in hoe laesies zich in de loop der tijd ontwikkelen en hoe de ziekte verandert. Het proces van actieve schade naar littekenvorming helpt om de chronische, veranderlijke aard van MS beter te begrijpen.
Lukas: “Voor mensen met MS kan deze kennis cruciaal worden om op het juiste moment de behandeling te krijgen. Door deze brede rand laesies vroegtijdig op te sporen, kunnen artsen mogelijk behandelingen beter afstemmen. En dat betekent: behandeling op maat, meer regie en hopelijk meer kwaliteit van leven.”
Dankzij de unieke koppeling van klinische donordata over beloop van MS, PET-scans en moleculaire inzichten komt gepersonaliseerde MS-zorg weer een stap dichterbij. Dit soort nieuwe inzichten zijn alleen mogelijk door samenwerking van wetenschappers en artsen van diverse centra in Nederland, Duitsland en Finland.* Een korte samenvatting van dit onderzoek is te vinden op de website van het Nederlands Herseninstituut: infografic.
*Dit onderzoek is mede mogelijk gemaakt door Europese subsidies van MoveS (Inspiratiebeurs) en Stichting MS Research (23-406i basis) en is uitgevoerd in samenwerking met:
De MS-onderzoeksdagen stonden dit jaar in het teken van kennis delen, samenwerking en innovatie. Klik hier voor het volledige verslag van deze dagen.
