Update! Internationaal advies voor mensen met MS: Laat u vaccineren tegen COVID-19

In Nederland zijn verschillende COVID-19 vaccins beschikbaar. Op dit moment zijn dit Pfizer-BioNTech, Moderna en AstraZeneca. Internationale experts verbonden aan de MS International Federation (MSIF) hebben een advies opgesteld over het gebruik van COVID-19 vaccins bij mensen met MS. Zij adviseren alle mensen met MS om zich te laten vaccineren tegen COVID-19 zodra er een vaccin voor hen beschikbaar is. 

Dit advies is van toepassing op alle vaccins die zijn goedgekeurd in Nederland. Hieronder worden de verschillende typen vaccins toegelicht en wordt ingegaan op de timing van vaccinatie ten opzichte van toediening van ziekte-onderdrukkende medicatie.

Laatste update 5 maart 2021(Bron MSIF)

Onderstaande richtlijn is een aanvulling op het eerder naar buiten gebrachte advies rondom COVID-19 en MS en is ontwikkeld door MS-neurologen en MS-organisaties verbonden aan de MS Internationale Federatie (MSIF). Het is gebaseerd op wetenschappelijk bewijs en op de mening van deskundigen. Dit advies wordt herzien en bijgewerkt naarmate er meer bewijs over COVID-19 vaccins en MS beschikbaar komt.

Gegeven de ernst van COVID-19, infectie brengt een risico van 1-3% op overlijden en ook een risico op ernstige ziekte en langdurige klachten voor velen, willen wij het volgende benadrukken:

  • Alle mensen met MS zouden gevaccineerd moeten worden tegen COVID-19.
  • Wij adviseren mensen met MS zich te laten vaccineren zodra er een vaccin beschikbaar is voor hen.
  • Zelfs nadat u gevaccineerd bent, is het belangrijk om de richtlijnen om COVID-19 infectie te voorkomen, zoals het dragen van een mondkapje, afstand houden en het regelmatig wassen van uw handen, te blijven volgen. Er zijn nieuwe varianten van het virus in opkomst waartegen de huidige vaccins mogelijk niet beschermen.

Wereldwijd zijn er in verschillende landen diverse COVID-19 vaccins in gebruik, nieuwe vaccins worden met regelmaat goedgekeurd. In plaats van het individueel bespreken van deze vaccins, geven wij informatie over de hoofd typen van COVID-19 vaccins die in gebruik en ontwikkeling zijn. Deze richtlijn is gebaseerd op de beschikbare informatie en zal worden bijgewerkt en aangepast op het moment dat er meer data beschikbaar is.

We weten niet hoeveel van de deelnemers aan klinische vaccin trials MS hadden. Daardoor is er nog geen data over de veiligheid en effectiviteit van COVID-19 vaccins specifiek voor mensen met MS. Onderstaande richtlijn is gebaseerd op de data van het klinische onderzoek in de algemene bevolking en kennis over andere vaccinaties bij mensen met MS.

Bij vaccins wordt gebruik gemaakt van het virus dat de ziekte veroorzaakt of delen van dit virus (zoals de genetische code of het ‘spike eiwit’) om een afweerreactie op te wekken. Het vaccin zorgt ervoor dat het lichaam antistoffen en T cellen (een specifieke groep witte bloedcellen) gericht tegen het virus. Dit voorkomt dat het virus andere cellen in het lichaam binnendringt en infecteert. Deze vaccins veroorzaken geen enkele genetische verandering in ons lichaam, komen niet in de hersenen en veranderen niet de genetische code van een foetus.

Momenteel zijn er vijf verschillende typen COVID-19 vaccins in gebruik of ontwikkeling die ieder op een andere manier werken (voorbeelden worden hieronder gegeven). Op https://covid19.trackvaccines.org/ vind u een bruikbaar overzicht van ontwikkelde COVID-19 vaccins.

  1. mRNA vaccins gebruiken van de genetische code van het coronavirus ‘spike’ eiwit gemaakt als een ‘mRNA’ (een soort van tijdelijke genetische boodschap). Dit mRNA is verpakt in kleine vetdruppeltjes voor de afgifte. Het mRNA zorgt voor de aanmaak van het spike eiwit, dat wordt gezien en herkend door het afweersysteem (dat vervolgens antilichamen en T cellen aanmaakt).
    • Pfizer-BioNTech (Comirnaty)
    • Moderna (Moderna mRNA)
  1. Niet-replicerende virale vector vaccins maken gebruik van de genetische code van het coronavirus ‘spike’ in een virale vector. Deze zogenaamde ‘vector’ kan worden gezien als het een omhulsel en afgifte mechanisme van een virus (meestal een adenovirus). De onderdelen die een virus nodig heeft om te vermenigvuldigen ontbreken in de vector, daarom kan het dus nooit een infectie veroorzaken. Net als mRNA vaccins, zorgen virale vector vaccins voor de aanmaak van het spike eiwit waartegen een afweerreactie wordt opgewekt.
    • AstraZeneca/Oxford (Covishield)
    • Gamaleya Research Institute (Gam-COVID-Vac or Sputnik V)
  1. Inactief virus vaccins gebruiken een inactieve vorm van het hele coronavirus. Het coronavirus is ‘doodgemaakt’ waardoor het virus geen cellen kan binnendringen en zich niet kan vermenigvuldigen. Inactief virus vaccin kan geen COVID-19 infectie Het afweersysteem herkent het hele virus, ondanks dat het inactief is.
    • Sinovac (CoronaVac)
  1. Eiwit vaccins bevatten het coronavirus spike eiwit zelf (niet de genetische code),  gecombineerd met een stof die de afweerreactie aanwakkert (een adjuvant). Dit zorgt ervoor dat het spike eiwit een afweerreactie opwekt.   
    • Novavax (NVX-CoV2373)
  1. Levend verzwakt virus vaccins maken gebruik van een verzwakt, maar nog steeds vermenigvuldigend virus. Dit type vaccin veroorzaakt een milde infectie bij mensen met een gezond afweersysteem. Vaccins met een levend verzwakt virus kunnen gevaarlijk zijn voor mensen met een verstoorde afweer. Vanwege de werking van afweer-onderdrukkende MS-medicatie, is een levend verzwakt virus vaccin voor veel mensen met MS niet geschikt.
    • Op dit moment (Maart 2021) zijn er geen levend verzwakt COVID-19 vaccins in gebruik – er wordt alleen onderzoek naar gedaan.

De volgende richtlijn is van toepassing op de COVID-19 vaccins van de typen mRNA, niet-replicerende virale vector, inactief virus en eiwit (typen 1 t/m 4 hierboven vermeld).

Mensen met MS worden aangeraden zich te vaccineren tegen COVID-19

De wetenschap heeft aangetoond dat COVID-19 vaccins veilig en effectief zijn. Net als voor andere medische beslissingen, kunt u het besluit om te vaccineren het beste nemen in samenspraak met uw eigen arts. U wordt aangeraden zich te laten vaccineren, als en zodra een COVID-19 vaccin voor u beschikbaar komt. De risico’s van de ziekte COVID-19 wegen zwaarder dan de mogelijke risico’s van het vaccin. Ook leden van hetzelfde huishouden en nauwe contacten worden aangeraden zich te laten vaccineren wanneer dit mogelijk is, om te zorgen voor een maximale bescherming tegen COVID-19.

Voor de meeste COVID-19-vaccins zijn twee doseringen nodig. Als dit het geval is, moet u beide doseringen ontvangen om volledige werkzaam te krijgen. U dient de lokale, regionale en nationale richtlijnen te volgen omtrent de timing van de tweede dosering. Na de volledige vaccinatie (twee prikken), duurt minimaal twee weken voordat u maximaal beschermd bent.

Ook als u COVID-19 heeft gehad en u weer bent hersteld, blijft het advies om een vaccin te nemen. Mensen die COVID-19 hebben doorgemaakt, lijken namelijk niet oneindig beschermd tegen een COVID-19 infectie. In het algemeen wordt gewacht met vaccineren totdat u volledig herstelt bent van de infectie. Daarbij blijft het advies om een vaccin te nemen zodra dit mogelijk is na het herstel, in opvolging van de nationale richtlijnen van uw land.

We weten niet hoelang iemand beschermd is tegen het opnieuw krijgen van COVID-19. Onderzoek laat zien dat er tenminste meerdere maanden een hoge bescherming is. Herhaalde doseringen van de COVID-19-vaccins kunnen in de komende jaren nodig zijn, net zoals bij de griepprik.

Zelfs nadat u bent gevaccineerd, is het van belang om de maatregelen tegen COVID-19 te volgen, zoals het dragen van een mondkapje, afstand houden en handen wassen.

Er is geen bewijs dat mensen met MS, in vergelijking tot de algemene bevolking, een hoger risico hebben op bijwerkingen van mRNA, niet-replicerende virale vector, inactief virus en eiwit COVID-19 vaccins (vaccin type 1 t/m 4).

De mRNA, niet-replicerende virale vector, inactief virus en eiwit COVID-19 vaccins bevatten geen levend virus en kunnen geen COVID-19 ziekte veroorzaken. Het is onwaarschijnlijk dat deze vaccins zorgen voor een terugval (schub) of verergering van chronische MS-symptomen.

Echter, mensen met MS moeten vaccinatie met levend verzwakt virus (vaccin type 5) vermijden. Het is mogelijk dat er nieuwe vaccins worden ontwikkeld die deze technologie gebruiken. Daarom is het belangrijk om te weten welk type COVID-19 vaccin

U hoeft niet in zelf-quarantaine te gaan na vaccinatie. De vaccins kunnen bijwerkingen veroorzaken, waaronder koorts of vermoeidheid. Deze bijwerkingen zouden niet langer moeten duren dan enkele dagen na vaccinatie. Koorts kan uw MS-symptomen tijdelijk verergeren. Echter als de koorts verdwenen is, zouden de symptomen moeten terugkeren naar het oude niveau. Zelfs als u bijwerkingen heeft van de eerste prik, is het belangrijk om de tweede dosis van het vaccin (voor vaccinaties waarbij 2 prikken nodig zijn) te ontvangen, zodat u volledig beschermd bent. Bijwerkingen, zoals koorts, spierpijn en vermoeidheid, zijn tekenen dat het vaccin werkt (je lichaam maakt een afweerreactie tegen het virus en zo raak je beschermd).

COVID-19 vaccins kunnen toegediend worden bij mensen die MS-medicatie gebruiken.

Ga door met uw ziekte-onderdrukkende therapie (DMT), tenzij uw MS-arts u adviseert deze te stoppen of uit te stellen. Het abrupt stoppen van sommige DMT’s kan leiden tot een ernstige verergering van de ziekte.

  • Het is veilig om een COVID-19 vaccin te krijgen als u MS-medicijnen (DMTs) gebruikt
  • Het uitstellen van de start van een behandeling, of aanpassing van het moment van toediening, heeft niets te maken met veiligheid. Het is een strategie om de werking van het COVID-19 vaccin te optimaliseren.

Sommige DMT’s kunnen het vaccin mogelijk minder effectief maken, doordat de DMT het afweersysteem onderdrukt. Echter, uw afweersysteem kan nog steeds reageren op het vaccin, en na vaccinatie heeft u een lager risico op een ernstige ziekte door COVID-19. Gezien de grote gezondheidsrisico’s van COVID-19, kan het van groter belang zijn om zo snel als mogelijk het vaccin te krijgen, dan wachten op de optimale timing met uw MS-behandeling.

Als het mogelijk is, kunt u overwegen om het moment van vaccinatie af te stemmen met uw behandelschema, wanneer u een van de MS-medicijnen gebruikt waarvoor dit relevant is (zie hieronder). Dit kan u meer zekerheid bieden dat het vaccin effectief antistoffen tegen het coronavirus opwekt.

Uw risico op COVID-19 (zie het algemene advies COVID-19 en MS voor een lijst met mensen die een hoger risico lopen) en de status van uw MS zijn van invloed om het besluit wanneer u zich moet laten vaccineren. Bepaal in samenspraak met uw MS-specialist het optimale schema voor u. Als het risico op achteruitgang van MS groter is dan het risico van COVID-19, verander uw behandelschema niet en laat u vaccineren zodra dit kan. Als uw MS stabiel is, kunt u de volgende aanpassingen in toediening van uw DMT overwegen om de werking van het vaccin te vergroten:

Interferons, glatirameer-acetaat, teriflunomide, monomethyl fumaraat, dimethyl-fumaraat, diroximel fumaraat, natalizumab – Als u gaat starten met één van deze DMTs, stel de start van de behandeling niet uit vanwege COVID-19 vaccinatie. Als u momenteel één van deze DMTs gebruikt, er is geen aanpassing van uw behandelschema nodig.

Fingolimod, siponimod, ozanimod – Als u gaat starten met fingolimod, siponimod of ozanimod, overweeg om vaccinatie en behandeling met elkaar af te stemmen zodat de tweede dosering van het COVID-19 vaccin plaatsvindt ten minste twee tot vier weken voordat u start met fingolimod, siponimod of ozanimod. Als u momenteel fingolimod, siponimod of ozanimod neemt, blijf de medicatie gebruiken zoals voorgeschreven en laat u vaccineren zodra dit mogelijk is.

Alemtuzumab, cladribine – Als u gaat starten met alemtuzumab of cladribine overweeg om vaccinatie en behandeling met elkaar af te stemmen zodat de tweede dosering van het COVID-19 vaccin plaatsvindt ten minste vier weken voordat u start met alemtuzumab of cladribine. Als u momenteel alemtuzumab of cladribine gebruikt, overweeg om de vaccinatie uit te stellen tot ten minste 12 weken na uw laatste alemtuzumab of cladribine toediening. Indien mogelijk, wacht tot minimaal vier weken na de tweede vaccinatie prik met het hervatten van de behandeling met alemtuzumab of cladribin. Dit advies schema is niet altijd mogelijk. Het kan belangrijker zijn om het vaccin te nemen wanneer dit beschikbaar is, dan rekening te houden met de timing tussen vaccinatie en MS-medicatie. Overleg met uw MS-specialist om vast te stellen welk schema het beste is voor u.

Ocrelizumab, rituximab – Als u gaat starten met ocrelizumab of rituximab overweeg om vaccinatie en behandeling met elkaar af te stemmen zodat de tweede dosering van het COVID-19 vaccin plaatsvindt twee tot vier weken voordat u start met ocrelizumab of rituximab. Als u momenteel ocrelizumab of rituximab gebruikt, overweeg om de vaccinatie uit te stellen tot ten minste 12 weken na uw laatste ocrelizumab of rituximab toediening. Indien mogelijk, wacht tot minimaal vier weken na de tweede vaccinatie prik met het hervatten van de behandeling met ocrelizumab of rituximab. Dit advies schema is niet altijd mogelijk. Het kan belangrijker zijn om het vaccin te nemen wanneer dit beschikbaar is, dan rekening te houden met de timing tussen vaccinatie en MS-medicatie. Overleg met uw MS-specialist om vast te stellen welk schema het beste is voor u.

Ofatumumab– Als u gaat starten met ofatumumab overweeg om vaccinatie en behandeling met elkaar af te stemmen zodat de tweede dosering van het COVID-19 vaccin plaatsvindt ten minste twee tot vier weken voordat u start met ofatumumab. Als u momenteel ofatumumab gebruikt, overweeg om de vaccinatie uit te stellen tot ten minste 4 weken na uw laatste ofatumumab toediening. Indien mogelijk, wacht tot minimaal vier weken na de tweede vaccinatie prik met het hervatten van de behandeling met ofatumumab. Dit advies schema is niet altijd mogelijk. Het kan belangrijker zijn om het vaccin te nemen wanneer dit beschikbaar is, dan rekening te houden met de timing tussen vaccinatie en MS-medicatie. Overleg met uw MS-specialist om vast te stellen welk schema het beste is voor u.

Hoge dosering steroïden – Overweeg om drie tot vijf dagen na de laatste dosering steroïden het vaccin te nemen.

We hebben allemaal een eigen verantwoordelijkheid om de verspreiding van de pandemie te vertragen en het virus zo snel mogelijk te stoppen

De goedkeuringen van veilige en effectieve vaccins voor COVID-19 brengen ons een stap dichter bij het uitbannen van deze pandemie. In gebieden waar besmettingen met COVID-19 plaatsvinden, is het van belang om naast vaccinatie, ook de lokale richtlijnen om infectie te voorkomen te volgen, zoals het dragen van een mondkapje, afstand houden en het regelmatig wassen van uw handen.

Lees ook het algemene advies over COVID-19 en MS

Dit advies is tot stand gekomen op 13 Maart 2020. Op 5 maart 2021 is een tweede versie van het advies tot stand gekomen en gepubliceerd.

Onderstaande personen zijn geraadpleegd bij het opstellen van dit advies. De richtlijn COVID-19 vaccins is ontwikkeld in samenspraak met de National MS Society working group.

Professor Alfredo Rodriguez Antiguedad – Universidad del País Vasco, Spain

Professor Brenda Banwell, Chair of MSIF’s International Medical and Scientific Advisory Board (IMSB) – University of Pennsylvania, USA

Professor Simon Broadley – Griffith University and Gold Coast Hospital, Queensland, Australia

Professor Olga Ciccarelli – Institute of Neurology, UCL, UK

Professor Andrew Chan – Bern University Hospital, Switzerland

Professor Jeffrey Cohen, President of ACTRIMS – Cleveland Clinic Mellen Center for MS, USA

Dr Jorge Correale, Deputy Chair of MSIF’s IMSB – FLENI, Argentina

Professor Giancarlo Comi – IRCCS Ospedale San Raffaele, Italy

Dr Huang Dehui – Chinese PLA General Hospital, China

Professor Kazuo Fujihara, President of PACTRIMS – Fukushima Medical University School of Medicine, Japan

Professor Gavin Giovannoni – Barts and The London School of Medicine and Dentistry, Queen Mary University of London, UK

Dr Fernando Hamuy Diaz de Bedoya, President of LACTRIMS – Universidad Nacional de Asuncion, Paraguay

Professor Bernhard Hemmer – Technische Universität München, Germany

Professor Joep Killestein – Amsterdam UMC, Netherlands

Professor Barbara Kornek – Medical University Vienna, Austria

Professor Daphne Kos, President of RIMS – KU Leuven, National MS Center Melsbroek, Belgium

Dr Céline Louapre – Sorbonne Université, France

Professor Catherine Lubetzki – ICM, France

Professor Aaron Miller, Chairman, National Medical Advisory Committee, National MS Society (US) – Icahn School of Medicine at Mount Sinai, USA

Professor Mohammad Ali Sahraian – MS Research Center, Neuroscience Institute, Tehran University of Medical Sciences, Iran

Professor Marco Salvetti – Sapienza University, Italy

Professor Nancy Sicotte – Cedars-Sinai Medical Center, USA

Dr Joost Smolders – ErasmusMC, Netherlands

Professor Per Soelberg Sørensen – University of Copenhagen, Denmark

Professor Maria-Pia Sormani, on behalf of the Italian MuSC-19 study – University of Genoa, Italy,

Professor Bassem Yamout, President of MENACTRIMS – American University of Beirut Medical Center, Lebanon

Professor Frauke Zipp – Johannes Gutenberg University Medical Center in Mainz, Germany

 

**MSIF and its member organisations

Dr Anne Helme, Dr Clare Walton, Nick Rijke, Victoria Gilbert, Peer Baneke – MS International Federation

Phillip Anderson – MS Society (UK)

Pedro Carrascal – Esclerosis Múltiple España (Spain)

Dr Tim Coetzee, Dr Doug Landsman, Julie Fiol, Kathleen Costello – National MS Society (US)

Professor Judith Haas – Deutsche Multiple Sklerose Gesellschaft Bundesverband e.V (Germany)

Dr Kirstin Heutinck – Stichting MS Research (Netherlands)

Dr Pam Kanellis – MS Society of Canada

Elisabeth Kasilingam – European MS Platform

Dr Marc Lutz – La Société suisse de la sclérose en plaques (Switzerland)

Marie Lynning – Scleroseforeningen (Denmark)

Dr Julia Morahan – MS Research Australia

Dr Emmanuelle Plassart-Schiess – ARSEP Fondation (France)

Dr Paola Zaratin – Associazione Italiana Sclerosi Multipla Onlus (Italy)

Website gemaakt door: New Fountain