Brainwash: De transitie van lichaamscel naar hersencel

MS-iPS Biobank: van bloed naar brein.

 

“Met een innovatieve laboratoriumtechniek kunnen we nu uit ieder celtype verschillende soorten  hersencellen maken. Zo kunnen wij uit een bloedmonster van een MS-iPS Biobank deelnemer ‘MS-hersenen’ in een kweekschaal nabouwen en onderzoeken.”

Belang

Op initiatief van MSCNN, en dankzij de Vriendenloterij en Stichting MS Research, is in het UMCG  de MSiPS Biobank opgericht voor het verzamelen van lichaamsmateriaal voor wetenschappelijk onderzoek aan MS. De deelnemers bestaan uit mensen met verschillende beloopsvormen van MS en met name broers of zussen van deze mensen die zelf geen MS hebben. Wat de biobank bijzonder maakt is dat uit het lichaamsmateriaal ook zogeheten ‘geïnduceerde pluripotente stamcellen’ (iPS-cellen) worden gemaakt. Deze iPS-cellen komen in het lichaam niet voor, maar zijn uitermate waardevol voor wetenschappelijk onderzoek aan MS omdat ze tot bijna elk gewenst celtype van het lichaam kunnen worden omgezet, inclusief hersencellen. De iPS-cellen kunnen daardoor gebruikt worden om nieuwe hersenmodellen voor MS te ontwikkelen en te onderzoeken.

Methode

Van elke deelnemer wordt een kleine hoeveelheid bloed afgenomen. Uit het bloed worden in het laboratorium bloedcellen, plasma en DNA geïsoleerd en opgeslagen voor onderzoek. Een deel van de bloedcellen wordt omgezet tot iPS-cellen. Ook wordt van elke deelnemer een genetisch profiel gemaakt op basis van het verkregen DNA. Het opgeslagen lichaamsmateriaal, de iPS-cellen en de profielen worden vervolgens beschikbaar gesteld aan onderzoekers die een geschikt onderzoeksplan hebben ingediend. Ondertussen worden in het laboratorium nieuwe iPS hersenmodellen voor MS ontwikkeld.

 

Resultaat

Inmiddels hebben vijftig geschikte deelnemers zich gemeld bij de biobank, waarvan ongeveer de helft al bloed heeft gedoneerd voor het project. De tweede fase - het maken van de iPS-cellijnen – is inmiddels gestart. Bij het opzetten van iPS hersenmodellen voor MS worden uit de iPS-cellen eerst alle verschillende hersencellen afzonderlijk gemaakt en vervolgens samengebracht in een kweekschaal (‘2D’-kweek’). Een andere aanpak is dat we de verschillende hersencellen gezamenlijk laten vormen in klompjes cellen (‘3D-kweek’).   

Impact

Niet alleen wij, maar ook andere onderzoekers kunnen gebruik maken van de MSiPS Biobank. We verwachten met de MSiPS Biobank en de te ontwikkelen hersenmodellen voor MS het onderzoek te versnellen en een beter inzicht te krijgen in de oorzaken en behandeling(en) van de verschillende beloopsvormen van MS. 

Kernboodschap

Met dit onderzoek wordt een MS-celbank opgebouwd voor hersencellen gemaakt uit cellen verzameld uit bloed of urine. Vervolgens worden met de nieuwe hersencellen een stukje van de hersenen van die persoon nagebouwd. Op deze wijze kan het centrum nieuwe therapieën ontwikkelen en medicijnen sneller en beter testen.  

In de Rondom 61 (pag 26-27) verscheen een uitgebreid interview over de stand van zaken van dit onderzoek.

Ook verscheen in Augustus 2019 een update over het onderzoek.

J. Meilof (MS Centrum Noord Nederland, Groningen) – 17-972 MS

€ 414.000,- voor 4 jaar, 2017-2021

Dit project is mogelijk gemaakt door de deelnemers van de VriendenLoterij