De rol van ependymcellen in MS

Ependymcellen: barrière tussen hersenvloeistof en hersenweefsel

Belang: De hersenkamers (ventrikels) zijn holtes in de hersenen waarin hersenvloeistof wordt aanmaakt en rond circuleert. De hersenvloeistof stroomt door de ventrikels naar de ruimtes rond de hersenen en ruggenmerg om deze te beschermen, en om stoffen aan- en af te voeren uit de hersenen. Eén van de meest voorkomende plekken waar ontstekingen (laesies) in de hersenen van mensen met MS ontstaan, zijn rondom de ventrikels, ook wel peri-ventriculaire laesies genoemd. Over het ontstaan van deze laesies is nog veel onbekend, maar er zijn sterke aanwijzingen dat verhoogde aanwezigheid van ontstekingsstoffen (cytokinen) in de hersenvloeistof, bijdraagt aan het ontstaan van deze laesies. Ook is er een sterk verband tussen de aanwezigheid van deze laesies en een negatief ziektebeloop.

Tussen de ventrikels met hersenvloeistof en het hersenweefsel zelf zit één barrière, bestaande uit, de zogenaamde, ependymcellen. Gezien de anatomische locatie van het ependym is het waarschijnlijk dat zowel ontstekingsfactoren uit de laesies én factoren uit de hersenvloeistof, waaronder cytokinen, deze cellen activeren en tot veranderingen leiden van de functie van deze cellen. Tijdens dit werkbezoek wilde ik meer te weten komen over de mogelijke bijdrage van ependymcellen aan het ontstaan van peri-ventriculaire laesies, om een stap verder te kunnen komen in het vinden van nieuwe aanknopingspunten om MS te stoppen.

Leren kweken van ependymcellen

Methode: Het isoleren en kweken van ependymcellen uit de hersenen is erg lastig, maar in het lab van dr. Jo Anne Stratton in Montreal, Canada, zijn ze in staat om succesvol ependymcellen te kweken en in leven te houden. Tijdens dit werkbezoek heb ik geleerd hoe deze techniek werkt, en heb ik data kunnen verzamelen van hoe de cellen reageren op verschillen ontstekingsstoffen. Dit heb ik gedaan door middel van het meten van de hoeveelheid genen en eiwitten gemaakt in deze cellen, en in de stoffen die zij aan de omgeving uitscheiden.

Ontstekingsstoffen zorgen voor actieve ependymcellen

Resultaat: Ik heb gevonden dat de ependymcellen meer actief worden als zij blootgesteld worden aan ontstekingsstoffen. Daarnaast zag ik dat ze, zogenaamde, chemokines gaan uitscheiden. Dit leidt tot een toename van schadelijke immuuncellen in de hersenen, en daarmee kan het bijdragen aan het ontstaan van peri-ventriculaire laesies.

Impact: Meer onderzoek zal moeten ontrafelen wat de precieze rol is van ependymcellen in de hersenen van mensen met MS, maar door deze techniek naar Nederland te halen, zijn wij in staat om hier een significante bijdrage aan te leveren. Dit werkbezoek draagt tevens bij aan een ander onderzoek, waar Merel projectleider op is: Zoektocht naar een therapie om zowel ontsteking als progressie te stoppen.

Nieuwsberichten:

• 19 december 2023: Werkbezoek beurzen voor Merel en Julia