Verlies van zenuwcellen in progressieve MS: nieuwe aanknopingspunten voor een medicijn?

Ziekteproces van progressieve MS ontrafelen

Belang: In tegenstelling tot relapsing-remitting MS zijn er nauwelijks succesvolle behandelingen beschikbaar voor mensen met secundair en primair progressieve MS. Het vinden van een dergelijke behandeling wordt dan ook gezien als één van de belangrijkste uitdagingen in het huidige MS onderzoek. Mensen met progressieve MS gaan in de loop van de tijd fysiek steeds verder achteruit en kunnen problemen krijgen met hun denkvermogen (cognitie). Beide kenmerken van progressieve MS hebben grote impact op hun kwaliteit van leven en  deelname aan de maatschappij.

De directe oorzaken van deze fysieke en cognitieve achteruitgang zijn beschadiging en verlies van zenuwcellen (neurodegeneratie), maar de onderliggende mechanismen zijn helaas niet duidelijk. Maartens recente onderzoeksresultaten laten zien dat chronische ontsteking van de hersenvliezen een belangrijke oorzaak is van neurodegeneratie. Bovendien lijkt het er sterk op dat ontstekingscellen in de hersenvliezen schadelijke stoffen produceren die in de hersenvloeistof terechtkomen om vervolgens direct en indirect schade te berokkenen aan de zenuwcellen in de onderliggende hersenen. De experimenten in dit onderzoek zijn er dan ook op gericht om de exacte onderliggende biologische mechanismen van dit schadelijke proces te ontrafelen, om zo nieuwe therapieën voor progressieve MS te ontwikkelen.

Nieuw ziektemodel

Methode: In zijn onderzoek combineert Maarten het bestuderen van hersenweefsel, hersenvliezen en hersenvloeistof van mensen met progressieve MS met experimenten op hersenplakjes die in het laboratorium in kweek gehouden worden. Ook gebruikt hij een uniek ziektemodel voor progressieve MS. De studies zijn erop gericht om de betrokken ontstekingscellen, schadelijke stoffen en andere schadelijke mechanismen te identificeren, om die vervolgens te behandelen met een medicijn.

Begrijpen van ziekteprocessen

Resultaat: Maarten heeft nu een duidelijk beeld van welke immuuncellen zich allemaal in de hersenvliezen en hersenschors van mensen met MS bevinden. Het meest opvallende celtype is een bepaald type B-cel, die veel antistoffen produceert. Dit celtype maakt ook veel SPP1 aan, dit is een stof waar mogelijk de rol van microglia door veranderd wordt. In gebieden met veel van deze B-cellen in de meningen, zitten er ook veel microglia in de onderliggende cortex. EN als laatste hebben we gevonden dat schade aan de zogenoemde mitochondriën in zenuwcellen, sterk associeert met een bepaald type microglia. Mogelijk zijn deze microglia betrokken zijn bij neurodegeneratie.

Aanknopingspunt nieuw medicijn progressieve MS

Impact: Deze resultaten leiden tot een breder begrip van de immunologische processen in de hersenvliezen en hersenschors van mensen met progressieve MS. Vervolg onderzoek moet uitwijzen of therapeutisch ingrijpen in deze processen kan leiden tot vermindering van neurodegeneratie in progressieve MS.

MS-fellowship

Het MS-fellowship is een subsidie voor excellente MS-onderzoekers in Nederland en bedoeld om toptalent in en uit Nederland te behouden voor MS-onderzoek. De subsidie van € 475.000,- voor vier jaar biedt een MS-fellow de middelen om een eigen onderzoeksgroep op te richten. Alleen de allerbesten binnen hun onderzoeksgebied komen in aanmerking. Ruim twintig jaar geleden honoreerde Stichting MS Research de eerste twee MS-fellowships. Maarten Witte is de negende persoon die deze bijzondere persoonlijke beurs ontvangt.

Nieuwsberichten:

• 31 maart 2022: Verlies van zenuwcellen bij progressieve MS
• 1 juni 2021: Op weg naar reparatie van zenuwschade
• 1 juni 2021: The May50K: Nederland haalt 374.000 euro op voor MS

Projectnummer: 20-1106